ლუკმის გადაცდენა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება მოხდეს — სუფრასთან, სამსახურში, ბაღში. ქვემოთ ნაბიჯ-ნაბიჯ აღვწერთ, როდის არის ჰეიმლიხის მანევრი საჭირო, როგორ კეთდება ზრდასრულსა და 1 წელზე უფროს ბავშვზე და რა იცვლება ორსულის, ჩვილის ან იმ შემთხვევაში, როცა მარტო ხართ. რეკომენდაციები ეყრდნობა ამერიკის გულის ასოციაციის (AHA) 2025 წლის გაიდლაინებს.

რა არის ჰეიმლიხის მანევრი

ჰეიმლიხის მანევრი მუცლის მკვეთრი ბიძგების სერიაა: მუშტით აწვებით მუცელს ჭიპის ზემოთ — შიგნით და ზემოთ. ბიძგი ფილტვებში დარჩენილ ჰაერს ძალით გამოდევნის და უცხო სხეულს სასუნთქი გზებიდან ამოაგდებს. ხერხი 1974 წელს ამერიკელმა ექიმმა ჰენრი ჰეიმლიხმა აღწერა; მას ჰეიმლიხის მეთოდს, ჰეიმლიხის ილეთს ან ჰაიმლიხის მანევრსაც უწოდებენ.

2025 წლის განახლებული გაიდლაინებით, ზრდასრულებსა და ბავშვებში დახმარება ზურგზე დარტყმებით იწყება და მუცლის ბიძგებით გრძელდება: კვლევების მიხედვით, ზურგზე დარტყმები უცხო სხეულს უფრო ხშირად ამოაგდებს და ნაკლებ დაზიანებას იწვევს.

როდის არის საჭირო ჰეიმლიხის მანევრი

ჯერ შეაფასეთ, გადის თუ არა ჰაერი. ჰკითხეთ: „იხრჩობი?“

თუ ადამიანი ძლიერად ახველებს, ლაპარაკობს და სუნთქავს, სასუნთქი გზები მხოლოდ ნაწილობრივ არის დახშული. ამ დროს ნუ დაარტყამთ ზურგზე და ნუ გაუკეთებთ მუცლის ბიძგებს — წაახალისეთ, რომ ხველა განაგრძოს, და დარჩით გვერდით.

დახმარება დაუყოვნებლივ არის საჭირო, თუ ადამიანი:

  • ვერ ახველებს, ან ხველა სუსტი და უხმოა;
  • ვერ ლაპარაკობს და კითხვაზე მხოლოდ თავს გიქნევთ;
  • ვერ სუნთქავს, ან ჩასუნთქვისას წვრილი, სტვენისმაგვარი ხმა ისმის;
  • ხელებს ყელზე იჭერს;
  • ტუჩები და სახე ულურჯდება.

ჰეიმლიხის მანევრი ზრდასრულსა და 1 წელზე უფროს ბავშვზე: ნაბიჯ-ნაბიჯ

  1. უთხარით, რომ დაეხმარებით, და სთხოვეთ ვინმეს, დაუყოვნებლივ დარეკოს 112-ში. თუ მარტო ხართ, ჩართეთ ტელეფონი ხმამაღალ რეჟიმზე და პარალელურად დაიწყეთ დახმარება.
  2. დადექით მის უკან, ოდნავ გვერდით. ერთი ხელით დაუჭირეთ მკერდი და წელში წინ გადახარეთ. ბავშვის შემთხვევაში ჩაიმუხლეთ.
  3. მეორე ხელის ქუსლით გაუკეთეთ 5 მკვეთრი დარტყმა ზურგზე, ბეჭებს შორის.
  4. თუ უცხო სხეული არ ამოვარდა, დადექით ზუსტად მის უკან და ხელები წელზე შემოხვიეთ.
  5. ერთი ხელი მუშტად შეკარით და ცერის მხრიდან დაადეთ მუცელზე — ჭიპის ოდნავ ზემოთ, მკერდის ძვლის ქვემოთ. მეორე ხელი მუშტს ზემოდან მოჰკიდეთ.
  6. გაუკეთეთ 5 მკვეთრი ბიძგი შიგნით და ზემოთ. ყოველი ბიძგი ცალკე, მკაფიო მოძრაობა უნდა იყოს.
  7. გაიმეორეთ მონაცვლეობით 5 დარტყმა ზურგზე და 5 მუცლის ბიძგი, სანამ უცხო სხეული არ ამოვარდება ან ადამიანი რეაგირებას არ შეწყვეტს.

ორსულისთვის — მკერდის ბიძგები

თუ ადამიანი ორსულადაა, ან წელზე ხელებს ვერ შემოხვევთ, მუცლის ბიძგების ნაცვლად გაუკეთეთ მკერდის ბიძგები:

  1. დადექით მის უკან და ხელები იღლიების ქვეშ, მკერდზე შემოხვიეთ.
  2. მუშტი ცერის მხრიდან დაადეთ მკერდის ძვლის შუა ნაწილს, მეორე ხელი მუშტს მოჰკიდეთ.
  3. გაუკეთეთ 5 მკვეთრი ბიძგი უკან, თქვენი მიმართულებით.
  4. გაიმეორეთ მონაცვლეობით 5 დარტყმა ზურგზე და 5 მკერდის ბიძგი.

თუ მარტო ხართ და იხრჩობით

  1. თუ შეგიძლიათ, დარეკეთ 112-ში და ხაზი ჩართული დატოვეთ.
  2. მუშტი დაიდეთ მუცელზე, ჭიპის ოდნავ ზემოთ. მეორე ხელი მუშტს მოჰკიდეთ და მკვეთრად მიაწექით შიგნით და ზემოთ.
  3. შეგიძლიათ მყარ საგანსაც დაეყრდნოთ — სკამის ზურგს, მაგიდის ან დახლის კიდეს — და მუცლის ზედა ნაწილით მკვეთრად დააწვეთ.
  4. გაიმეორეთ, სანამ უცხო სხეული არ ამოვარდება.

1 წლამდე ჩვილი: ჰეიმლიხის მანევრის ნაცვლად — სენდვიჩის მეთოდი

1 წლამდე ჩვილს მუცლის ბიძგები არ უკეთდება — ამ ასაკში ეს შინაგანი ორგანოების დაზიანების რისკს ქმნის. ჩვილს უკეთდება 5 დარტყმა ზურგზე და 5 მკერდის კომპრესია მონაცვლეობით. გადაბრუნებისას ჩვილი თქვენს ორ წინამხარს შორის, „სენდვიჩივით“ არის მოქცეული, ასე რომ თავი და კისერი მუდმივად დაჭერილია — ამიტომ ამ ხერხს სენდვიჩის მეთოდს უწოდებენ.

ჩვილისთვის მოქმედების სრული თანმიმდევრობა იხილეთ სტატიაში თუ ბავშვს გადასცდა: პირველადი დახმარება დახრჩობის დროს.

თუ ადამიანი აღარ რეაგირებს

  1. ფრთხილად დააწვინეთ ზურგზე, მყარ ზედაპირზე.
  2. თუ 112-ში ჯერ არ დაურეკავთ — დარეკეთ ახლავე. თუ ახლოს არის ავტომატური დეფიბრილატორი (AED), სთხოვეთ ვინმეს, მოიტანოს.
  3. დაიწყეთ გულ-ფილტვის რეანიმაცია (CPR) მკერდის კომპრესიებით.
  4. ყოველ ჯერზე, როცა ჩასუნთქვისთვის სასუნთქ გზებს ხსნით, ჩახედეთ პირში. თუ უცხო სხეულს ხედავთ და ადვილად წვდებით — ამოიღეთ. „ბრმად“ თითს ნუ ჩაუყოფთ.
  5. განაგრძეთ CPR სასწრაფოს მოსვლამდე ან სანამ ადამიანი სუნთქვას არ დაიწყებს.

რა არ უნდა გავაკეთოთ

  • ნუ დაარტყამთ ზურგზე და ნუ გაუკეთებთ მუცლის ბიძგებს ადამიანს, რომელიც ძლიერად ახველებს.
  • ნუ ჩაუყოფთ თითს პირში „ბრმად“ — შეიძლება უცხო სხეული უფრო ღრმად ჩააგდოთ.
  • ნუ დაალევინებთ წყალს, სანამ ადამიანი იხრჩობა.
  • ნუ გაუკეთებთ მუცლის ბიძგებს 1 წლამდე ჩვილს.
  • ნუ ივარჯიშებთ მუცლის ბიძგებზე სხვა ადამიანზე სრული ძალით — ვარჯიშისთვის მულაჟი არსებობს.

როდის მივმართოთ ექიმს

მუცლის ან მკერდის ბიძგების შემდეგ ადამიანი ყოველთვის უნდა ნახოს ექიმმა, თუნდაც თავს კარგად გრძნობდეს — ბიძგებმა შეიძლება შინაგანი დაზიანება გამოიწვიოს. ექიმს მიმართეთ მაშინაც, თუ:

  • გრძელდება ხველა, ხიხინი ან სუნთქვის გაძნელება;
  • ადამიანს უჭირს ყლაპვა ან აქვს შეგრძნება, რომ ყელში რაღაც დარჩა.

დასკვნა

დაიმახსოვრეთ თანმიმდევრობა: თუ ადამიანი ახველებს — წაახალისეთ; თუ ვეღარ ახველებს — 5 დარტყმა ზურგზე და 5 მუცლის ბიძგი მონაცვლეობით; თუ აღარ რეაგირებს — 112 და გულ-ფილტვის რეანიმაცია.

ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და პრაქტიკულ ტრენინგს ვერ ჩაანაცვლებს. წყარო: AHA 2025, Adult Basic Life Support და AHA/AAP 2025, Pediatric Basic Life Support.

ხშირად დასმული კითხვები

1. რა არის ჰეიმლიხის მანევრი?

ჰეიმლიხის მანევრი არის მუცლის მკვეთრი ბიძგების სერია, რომელიც სასუნთქ გზებში გაჭედილ საკვებს ან ნივთს ამოაგდებს. მუშტი თავსდება ჭიპის ოდნავ ზემოთ და ბიძგი კეთდება შიგნით და ზემოთ.

2. ჯერ ზურგზე დარტყმა კეთდება თუ ჰეიმლიხის მანევრი?

ამერიკის გულის ასოციაციის (AHA) 2025 წლის გაიდლაინებით, ჯერ კეთდება 5 დარტყმა ზურგზე, შემდეგ 5 მუცლის ბიძგი, და ასე მონაცვლეობით, სანამ უცხო სხეული არ ამოვარდება ან ადამიანი რეაგირებას არ შეწყვეტს.

3. შეიძლება თუ არა ჰეიმლიხის მანევრი ორსულზე?

ორსულს მუცლის ბიძგების ნაცვლად უკეთდება მკერდის ბიძგები: მუშტი თავსდება მკერდის ძვლის შუა ნაწილზე და ბიძგი კეთდება უკან.

4. შეიძლება თუ არა ჰეიმლიხის მანევრი 1 წლამდე ჩვილზე?

არა. 1 წლამდე ჩვილს უკეთდება 5 დარტყმა ზურგზე და 5 მკერდის კომპრესია მონაცვლეობით — ე.წ. სენდვიჩის მეთოდი.

5. როგორ გავიკეთო ჰეიმლიხის მანევრი საკუთარ თავზე?

მუშტი დაიდეთ მუცელზე, ჭიპის ოდნავ ზემოთ, მეორე ხელი მუშტს მოჰკიდეთ და მკვეთრად მიაწექით შიგნით და ზემოთ. შეგიძლიათ მუცლის ზედა ნაწილით მკვეთრად დააწვეთ სკამის ზურგს ან მაგიდის კიდეს.

6. საჭიროა თუ არა ექიმი, თუ უცხო სხეული ამოვარდა?

დიახ. მუცლის ან მკერდის ბიძგების შემდეგ ადამიანი ექიმმა უნდა ნახოს, თუნდაც თავს კარგად გრძნობდეს — ბიძგებმა შეიძლება შინაგანი დაზიანება გამოიწვიოს.