ქვემოთ აღვწერთ, რა გავაკეთოთ დარტყმისთანავე, რომელი ნიშნებია საგანგაშო, როგორ დავაკვირდეთ ბავშვს სახლში და როგორ ავიცილოთ ვარდნა. რეკომენდაციები ეყრდნობა დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის სამსახურისა (NHS) და ამერიკის პედიატრთა აკადემიის (AAP) მასალებს.

პირველადი დახმარება დარტყმისთანავე

  1. დაამშვიდეთ ბავშვი და შეაფასეთ: გონზეა, ტირის, გეხმიანებათ?
  2. თუ ბავშვი არ რეაგირებს ან ნორმალურად არ სუნთქავს, დარეკეთ 112-ში და დაიწყეთ გულ-ფილტვის რეანიმაცია (CPR).
  3. თუ ბავშვი დიდი სიმაღლიდან ჩამოვარდა, უჩივის კისრის ტკივილს ან ხელ-ფეხს ვერ ამოძრავებს, ზედმეტად ნუ ამოძრავებთ და დარეკეთ 112-ში.
  4. თუ ჭრილობა სისხლიანდება, სუფთა ქსოვილით ან ბინტით მიაჭირეთ, სანამ სისხლდენა არ შეწყდება. თავის კანი ძლიერად სისხლიანდება — ეს თავისთავად მძიმე დაზიანებას არ ნიშნავს, მაგრამ ღრმა ჭრილობას ექიმი სჭირდება.
  5. კოპზე დაადეთ ცივი კომპრესი ან ქსოვილში გახვეული ყინული — 20 წუთით. ყინულს პირდაპირ კანზე ნუ დადებთ.
  6. დააკვირდით ბავშვს. ტკივილით ან შიშით გამოწვეული ტირილი, როგორც წესი, 10 წუთში წყდება.

ყოველთვის დაურეკეთ პედიატრს, თუ დარტყმა მსუბუქ კოპზე სერიოზული იყო. 2 წლამდე ბავშვის შემთხვევაში ნუ დააყოვნებთ: ამ ასაკში ბავშვი ვერ გეტყვით, რას გრძნობს, და ტვინის შერყევის ნიშნები ძნელი შესამჩნევია.

როდის დავრეკოთ 112-ში

დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ში, თუ ბავშვმა თავი დაარტყა და:

  • გონება დაკარგა, თუნდაც მცირე ხნით;
  • ძნელად იღვიძებს ან თვალებს ვერ ახელს;
  • კრუნჩხვა დაეწყო;
  • 1 მეტრზე მეტი სიმაღლიდან ან 5-ზე მეტი საფეხურიდან ჩამოვარდა;
  • ყურიდან ან ცხვირიდან გამჭვირვალე სითხე ან სისხლი გამოსდის, ან ყურს უკან სილურჯე აქვს;
  • თვალის ირგვლივ სილურჯე გაუჩნდა, თუმცა თვალი არ დაურტყამს;
  • უჭირს ხედვა, სმენა, სიარული, ლაპარაკი ან წონასწორობის შენარჩუნება, ან ხელი ან ფეხი დაუსუსტდა;
  • თავზე აქვს ღრმა ჭრილობა ან ჩაღრმავება;
  • 1 წლამდე ჩვილს თავზე სილურჯე, შეშუპება ან დიდი ჭრილობა აქვს;
  • ქცევა შეეცვალა — ზედმეტად გაღიზიანებულია, დაბნეულია ან გარემო აღარ აინტერესებს;
  • დიდი სიჩქარით მოხვდა ტრავმაში, მაგალითად ავტოავარიაში.

როდის მივმართოთ ექიმს დაუყოვნებლივ

იმავე დღეს, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს ან საავადმყოფოს, თუ ბავშვს:

  • აღებინებს, განსაკუთრებით — განმეორებით;
  • თავის ტკივილი უძლიერდება;
  • თავბრუსხვევა არ გადის;
  • გუგები სხვადასხვა ზომისა აქვს;
  • ჩვილი უნუგეშოდ ტირის, ძუძუს ან საკვებს არ იღებს;
  • უჩვეულოდ ფერმკრთალია ან საკუთარ თავს არ ჰგავს;
  • ან თქვენ თვითონ გაწუხებთ მისი მდგომარეობა.

ტვინის შერყევის ნიშნები

ტვინის შერყევა ტვინის დროებითი დაზიანებაა. მისი ნიშნები შეიძლება მაშინვე გამოჩნდეს, ან რამდენიმე საათის ან დღის შემდეგ:

  • თავის ტკივილი, გულისრევა ან ღებინება;
  • თავბრუსხვევა, წონასწორობის დარღვევა;
  • ძილიანობა ან, პირიქით, მოუსვენრობა;
  • დაბნეულობა, ყურადღების გაფანტვა;
  • გაორებული ან ბუნდოვანი მხედველობა;
  • ჩვილებსა და პატარებში — ზედმეტი ჭირვეულობა, მშობელზე ჩვეულებრივზე მეტად მიკვრა, ძილისა და კვების რეჟიმის ცვლილება.

როგორ დავაკვირდეთ ბავშვს სახლში

  • პირველი 24 საათი ბავშვთან ზრდასრული უნდა იყოს.
  • ბავშვს შეუძლია დაიძინოს. თუ ექიმმა გირჩიათ, ძილის დროს ყოველ 2–3 საათში შეამოწმეთ, ამოძრავებს თუ არა ხელ-ფეხს, იღვიძებს თუ არა და გცნობთ თუ არა.
  • ტკივილის დროს მიეცით პარაცეტამოლი ასაკისა და წონის შესაბამისი დოზით; სხვა წამალი — მხოლოდ ექიმთან შეთანხმებით.
  • მიეცით დასვენების საშუალება. რამდენიმე დღე მოერიდეთ უხეშ, აქტიურ თამაშს.
  • საგანგაშო ნიშნები შეიძლება მოგვიანებით გამოჩნდეს, ამიტომ რამდენიმე დღე დააკვირდით. თუ სიმპტომები 2 კვირაზე მეტხანს გრძელდება, მიმართეთ ექიმს.

რა არ უნდა გავაკეთოთ

  • ყინულს პირდაპირ კანზე ნუ დადებთ.
  • ზედმეტად ნუ ამოძრავებთ ბავშვს, თუ კისრის დაზიანებას ეჭვობთ.
  • პირველი 24 საათის განმავლობაში ბავშვს მარტო ნუ დატოვებთ.
  • ნუ მისცემთ სხვა ტკივილგამაყუჩებელს ექიმთან შეთანხმების გარეშე.
  • ნუ დაელოდებით, რომ საგანგაშო ნიშნები „თავისით გაივლის“ — ასეთ დროს დარეკეთ 112-ში.

როგორ ავიცილოთ ვარდნა

  • საფენის გამოსაცვლელ მაგიდაზე, დივანზე ან საწოლზე ჩვილს ხელი ყოველთვის ეჭიროთ.
  • ჩვილის გადასატანი სავარძელი მაგიდაზე ან სხვა მაღალ ზედაპირზე ნუ დადებთ.
  • კიბეებზე დაამონტაჟეთ დამცავი ბარიერი.
  • ფანჯრებზე დააყენეთ შემზღუდველი, ავეჯი კი ფანჯრიდან მოშორებით დადგით.
  • ველოსიპედით, სკუტერით ან გორგოლაჭებით სიარულისას ბავშვს ჩაფხუტი ეკეთოს.

დასკვნა

თავის დარტყმის შემდეგ მთავარია არა კოპის ზომა, არამედ ის, როგორ იქცევა ბავშვი: გეხმიანებათ თუ არა, ჩვეულებრივად იღვიძებს თუ არა, ხომ არ აღებინებს. გონების დაკარგვა, კრუნჩხვა, ძნელად გაღვიძება ან ქცევის შეცვლა 112-ში დარეკვის საფუძველია.

ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და ექიმის კონსულტაციას ვერ ჩაანაცვლებს. წყარო: NHS, Head injury and concussion, AAP, Head Injuries და AAP, Concussions in Babies.

ხშირად დასმული კითხვები

1. საშიშია თუ არა თავზე დიდი კოპი?

თავის კანზე ბევრი სისხლძარღვია, ამიტომ კოპი ხშირად სწრაფად და დიდი ზომის ჩნდება და თავისთავად მძიმე დაზიანებას არ ნიშნავს. გამონაკლისია 1 წლამდე ჩვილი: თუ მას თავზე სილურჯე, შეშუპება ან დიდი ჭრილობა აქვს, დარეკეთ 112-ში.

2. შეიძლება თუ არა თავის დარტყმის შემდეგ ბავშვს დაეძინოს?

დიახ, ძილი აკრძალული არ არის. თუ ექიმმა გირჩიათ, ძილის დროს ყოველ 2–3 საათში შეამოწმეთ, იღვიძებს თუ არა და გცნობთ თუ არა. თუ ბავშვი ძნელად იღვიძებს, დარეკეთ 112-ში.

3. რამდენ ხანს უნდა დავაკვირდე ბავშვს?

პირველი 24 საათი ბავშვთან ზრდასრული უნდა იყოს, შემდეგ კი რამდენიმე დღე დააკვირდით, რადგან საგანგაშო ნიშნები შეიძლება მოგვიანებით გამოჩნდეს.

4. რა ვქნათ, თუ ჩვილი საწოლიდან ან მაგიდიდან გადმოვარდა?

შეაფასეთ, გონზეა თუ არა, ტირის თუ არა და ჩვეულებრივად იქცევა თუ არა. თუ 1 წლამდე ჩვილს თავზე სილურჯე, შეშუპება ან დიდი ჭრილობა აქვს, დარეკეთ 112-ში; სხვა შემთხვევაში დაურეკეთ პედიატრს.

5. საგანგაშოა თუ არა ღებინება თავის დარტყმის შემდეგ?

თავის დარტყმის შემდეგ ღებინებისას დაურეკეთ ექიმს. თუ ბავშვი განმეორებით აღებინებს, დაუყოვნებლივ მიმართეთ საავადმყოფოს.